• شنبه ۳۰ شهریور ۱۳۸۷ - ۲۰ سپتامبر ۲۰۰۸ » لینک مستقیم چاپ کنید

گلشیفته فراهانی و عایشه همسر پیامبر

گلشیفته فراهانی صدرالدین الهی
دو هفته پیش در خبرها خواندید که گلشیفته فراهانی هنرپیشۀ جوان ایرانی که قرار بود برای مذاکره با کمپانی‌های فیلمبرداری هالیوود به آمریکا بیاید، ممنوع‌الخروج شد و از سفرش جلوگیری به‌عمل آمد. در همان خبر آمده بود که او در یک فیلم با لئوناردو دو کاپریو جوان اول سینمای امروز آمریکا همبازی بوده و نقشی را با نام عایشه بازی کرده است.تصور این بندۀ بدبین بر این است که رژیم اسلامی ایران از برگزیدن نام عایشه توسط یک دختر ایرانی شیعی به‌خشم آمده و دختر هنرپیشه را به این جرم ممنوع الخروج کرده ‌است.

این که این تصور برای من پیدا شده ریشه در دشمنی ملایان شیعه با زنی دارد که دیگر مسلمین جهان او را «ام‌المؤمنین» یعنی مادر صاحبان ایمان می‌خوانند و خطاب می‌کنند. اما ملایان شیعه این زن را دشمن امام علی‌بن ابی‌طالب قلمداد کرده‌اند و به‌تدریج نام عایشه در فرهنگ شیعی ما مرادف با زن بد شده و در تداول عام اگر می‌خواسته‌اند به زنی توهین کنند، او را «عایشه» خطاب می‌کردند.

در این اندیشه بودم که دیدم بد نیست یادداشتی درباره عایشه بنویسم تا گلشیفته فراهانی که دوستان سینمایی‌نویس من او را دختری زیبا، با جرأت و بیرون از ابعاد تصورات معمول مرد جمهوری اسلامی توصیف می‌کنند بداند که عایشه نامی بزرگ در تاریخ اسلام است. عایشه دختر ابوبکر صدیق یار غار پیغمبر اسلام و خلیفۀ اول مسلمین است. این دختر مورد توجه و علاقۀ پدر بود. بعد از وفات خدیجه نخستین همسر پیغمبر، زن عثمان‌بن مظعون در جستجوی همسری برای پیامبر برآمد و عایشه را برای این کار نامزد کرد.

ازدواج پیغمبر با عایشه هجده ماه بعد از هجرت به مدینه اتفاق افتاد. پیغمبر به همسر جوانش که از هوش سرشاری برخوردار بود علاقۀ فراوان داشت. عایشه را به‌سبب آن که سرخ‌مو بود حمیرا صدا می‌زدند و پیغمبر او را به این نام می‌خواند. علاقۀ پیغمبر به عایشه تا به‌آن حد بود که پس از نزول وحی و خستگی ناشی از این نزول، پیامبر چون چشم می‌گشود عایشه را به‌حضور می‌طلبید و از او می‌خواست که با وی سخن گوید و اصطلاح «کلّمینی یا حمیرا» یعنی ای حمیرا با من سخن بگوی، از اینجا آمده است و مولانا در مثنوی چند بار آن را به‌کار برده ازجمله در این بیت که در نعت رسول خداست گفته است:

آنکه عالم بندۀ گفتش بدی
کلمینی یا حمیرا می‌زدی

علاقۀ پیغمبر به عایشه به‌حدی بود که در مرض موت با رضایت زنان دیگر خود، بستر به منزل عایشه برد و هم در آنجا رحلت کرد. به‌نوشتۀ مورخان، عایشه زنی زیبا، باهوش، آشنا به ادب عرب بود. بعد از مرگ پیغمبر، عایشه مورد احترام خلفای اول و دوم بود اما از اواسط خلافت عثمان که نحوۀ خلافتش به امارت شبیه شده بود از مدینه به مکه رفت و این کار را به‌عنوان یک عمل اعتراضی انجام داد. بعد از قتل عثمان، به‌همراه طلحه و زبیر که دو تن از صحابۀ خاص پیغمبر بودند به‌بهانۀ انتقام خون عثمان و مخالفت با خلافت امام علی ‌بن ابی‌طالب قد علم کرد و جنگی را که به‌نام جنگ جمل معروف است تقریباً رهبری نمود.

جنگ با پیروزی علی به‌پایان رسید. طلحه و زبیر کشته شدند اما امام علی ابن ابی‌طالب عایشه ام‌المؤمنین را به‌احترام تمام روانۀ مدینه کرد و او تا پایان عمر در آن شهر بسر برد و هم در آنجا وفات یافت و در گورستان بقیع در کنار دیگر زنان پیغمبر به‌خاک سپرده شد. بنابر این در حالی که امام اول شیعیان و خلیفۀ چهارم مسلمین عایشه را که یکی از عوامل جنگ جمل بوده با احترام به مدینه بازمی‌گرداند، در سالهای بعد متعصبین شیعه او را به‌خاطر برپاکردن این جنگ و مخالفت با علی‌بن ابی‌طالب، به‌انحاء مختلف مورد طعن و لعن قرار دادند و این خود یکی از عوامل اختلاف شیعه و سنی است که اولی عایشه را زن بدکاره می‌خواند و دومی او را ام‌المؤمنین می‌داند. چرا که در آیۀ پنجم از سورۀ احزاب، قرآن بر این تأکید دارد که «... زنان پیغمبر مادران مؤمنان هستند.»

این مختصر را به‌خاطر آن نوشتم که گلشیفته فراهانی بداند عایشه که در نزد اعراب سنی نام بسیار متداولی است، چگونه زنی بوده است و در علم حدیث بیش از هزار حدیث از او که معاشر شبان‌روزان پیغمبر بوده نقل شده است که در کتاب صحیح بخاری 300 حدیث معتبر از قول او آمده است.