• پنج شنبه ۱۸ بهمن ۱۳۸۶ - ۷ فوریه ۲۰۰۸ » لینک مستقیم چاپ کنید

سایه سنگین ریگان بر انتخابات امریکا

صدرالدین الهی
نام رونالد ریگان همواره آمیخته با ماجرای گروگانگیری در تهران ، شکست جیمی کارتر و رسوائی مشهور به ایران - کنترا بوده است.امروز نیز هنوز نام او بر انتخابات امریکا سنگینی می کند و نامزدهای حزب جمهوریخواه با وعده ادامه راه او به مردم امریکا ، تلاش می کنند نظر رای دهندگان را جلب کنند . دکتر صدرالدین الهی باگذری به عملکرد وی در زمان ریاست جمهوری ، دلیل محبوبیت او در جامعه امریکا را برای ما حکایت میکند .

سه تن از برجسته‌ترین داوطلبان جمهوریخواه ریاست جمهوری آمریکا در نطق‌های انتخاباتی خود ذکری از رونالد ریگان به‌میان آورده‌اند و گفته‌اند که در صورت دستیابی به کاخ سفید همان کاری را خواهند کرد که ریگان در سال 1980 بعد از شکست کارتر کرد و کمر شکستۀ حزب جمهوریخواه به‌یاری آن راست شد اما آیا اینان می‌توانند «ریگان دوم» باشند؟
برای پاسخ به این سؤال لازم است حال و هوای آمریکایی را که رونالد ریگان سکان آن را در 1980 به‌دست گرفت به‌یاد بیاوریم و نیز به‌خاطر داشته باشیم که ریگان پیش از ریاست جمهوری آمریکا چه می‌کرده است و که بوده؟

انتخابات ریاست جمهوری 1980 آمریکا در حالی برگذار شد که سیاست توسعه دموکراسی و آزادی جیمی کارتر که نمونۀ عملی‌اش را بر تغییر حکومت ایران قرار داده بود با شکست کامل مواجه شده بود. کارتر با حمایت غیر مستقیم از انقلاب اسلامی و تنها گذاشتن پادشاه ایران که همواره از او به‌عنوان متحد بزرگ آمریکا در منطقه یاد می‌شد، این کشور را به دست رژیمی سپرد که حتی کارشناسان به‌اصطلاح کاردیدۀ ایالات متحده تا به امروز هم از تجزیه و تحلیل ماهیت آن عاجزند.

انقلاب اسلامی که با حمایت سه گروه عمدۀ مخالفان شاه ایران یعنی حزب توده، جبهۀ ملی، و نهضت آزادی پا گرفته و موفق شده بود، در اولین قدمهای خود دشمنی با آمریکا را هدف اصلی سیاست خارجی خویش عنوان کرد و آنگاه با گروگان گرفتن دیپلماتهای آمریکا در ایران و اشغال سفارت آمریکا به‌نام لانه جاسوسی و آوردن هر روزۀ این اسرا با چشم و دست بسته جلو دوربین تلویزیونها و اتهام جاسوسی به آنها وارد ساختن، از نظر روانشناسی اجتماعی ضربه‌ای جبران ناپذیر به احساسات ملی آمریکائیان وارد کرده بود.
ما که در اینجا بسر می‌بردیم و هر شب شاهد شمارش روزهای اسارت کارکنان سفارت آمریکا در برنامه «خط شب» تلویزیون ای‌بی‌سی بودیم و هر روز عناوین اول روزنامه‌ها حکایت از جراحت ایران داشت، می‌دانستیم که عمر حکومت دموکراتها و کارتر بسر آمده است.

و این در حالی بود که وضع اقتصادی آمریکا مانند امروز، هر روز بدتر از روز پیش می‌شد. نرخ بهرۀ بانکی به 22 درصد رسیده بود و نوعی سکون کامل اقتصادی آمریکا را تهدید می‌کرد.

در این احوال، حزب جمهوریخواه مردی به‌نام رونالد ریگان را که فرزند خانوادۀ ساده‌ای از ایالت ایلینوی بود و در زمان تحصیل برای امرار معاش در ورزشگاهها ذرت بوداده می‌فروخت و شغل نجات غریق در کنار استخرها را برعهده داشت برای انتخابات ریاست جمهوری نامزد کرد. ریگان که در سالهای چهل، هنرپیشه درجه 2 سینمای هالیوود بود، از جهت بیان و بداهه‌گویی نظیری نداشت. وی پس از کار سینما، در مقام سخنگو و مسؤول روابط عمومی شرکت بزرگ بازرگانی جنرال الکتریک سالها با این شرکت همکاری داشت. ریگان کسی بود که توانست در سال 1966 فرماندار سرشناس کالیفرنیا، ادموند جی براون را شکست دهد و دو دوره پی در پی فرمانداری ایالت ثروتمند و در عین حال لیبرال آمریکا را برعهده داشته باشد. سالهای فرمانداری ریگان در کالیفرنیا مقارن با سالهای جنبشهای دانشجویی در سراسر جهان بود و او در این ایالت متمایل به دموکراتها به‌عنوان یک فرماندار جمهوریخواه و معتقد به مذهب و تا حدود زیادی دست راستی کارش را از پیش برد.

ریگان در حالی وارد مبارزات انتخاباتی شد که محبوبیت کارتر به حد اقل خود رسیده بود. گروگانها همچنان در بند جمهوری اسلامی بودند. کارتر بازیهای المپیک 1980 مسکو را به‌بهانۀ تهاجم شوروی به افغانستان تحریم کرده بود و در همان حال، جمهوری اسلامی پرچم آمریکا را هر هفته در نماز جمعه به آتش می‌کشید. ریگان با نزدیک 44 میلیون رأی بر کارتر پیروز شد و مهمتر از همه، از نظر رأی شورای الکترال که نماینده تمایل ایالات به رئیس جمهوری است با 489 رأی در برابر 409 رأی، کارتر را شکست داد.
جمهوری اسلامی پس از انتخاب ریگان، ترتیبی داد که گروگانها درست در لحظۀ تحویل قدرت به رئیس جمهور جدید، برابر قرار و مدار کنفرانس الجزایر آزاد شوند و این برای روحیه شکست ‌خوردۀ آمریکایی مرهمی به‌سزا بود.

ریگان که جمهوریخواه افراطی به‌حساب می‌آمد و عده‌ای او را پایه‌گذار فکر امروزین نئوکنسرواتیسم یا نومحافظه‌کاری می‌دانند، به‌هنگام دستیابی به کاخ سفید به وعده‌های اقتصادی خود که به «ریگانومیک» مشهور بود عمل کرد و به این طریق در میان توده کارگر آمریکا محبوبیتی به‌دست آورد. او همچنین اولین رئیس جمهوری است که یک زن ـ ساندرا دی اوکانرز ـ را به دیوان تمیز آمریکا فرستاد و در عین حال با این کار خود کفه ترازوی دیوانعالی آمریکا را به سمت راست کج کرد.

حوادث سیاسی دوران ریاست جمهور ریگان، از حمله به گرانادا تا رسوایی ایران کونترا و فرستادن کیک و انجیل به تهران در یاد همه هست. مع‌هذا او که خطیب توانایی بود آن جمله معروفش خطاب به گورباچف در پای دیوار برلن که: «آقای گورباچف، این دیوار را خراب کنید» از یادها نرفته است همچنانکه جرأتش و خونسردیش بعد از آن که به سویش تیراندازی شد در خاطره‌ها مانده است.

این اشارات را برای تازه کردن خاطرات شما نوشتم تا به یاد بیاورید که چرا داوطلبان جمهوریخواه دلشان می‌خواهد سایه‌ای از ریگان باشند. اما هیچکدام در نطق و خطابه و در ادارۀ جمعیت به‌پای او نمی‌رسند. در حال حاضر و در حالی که دولت بوش ماههای آخر خود را در حال جنگ بی‌چشم‌انداز در عراق و حضور کمرنگ در افغانستان می‌گذراند و مجله نیوزویک این هفته تصویر رئیس جمهور را از پشت نشان می‌دهد و عنوان «پایان مهمانی» را برای او برمی‌گزیند و خلاصه آخرین کتابی را که یک روزنامه‌نگار محقق ـ جیکوب ویزبرگ ـ با عنوان «تراژدی بوش» چاپ می‌کند، جمهوریخواهان ناامیدانه در تلاشند و صاحبنظران معتقدند که اگر در کنگره حزب دموکرات خانم کلینتون بتواند سناتور اوباما را قانع کند که معاونت او را بپذیرد و یا بالعکس، صفحه تبلیغاتی بزرگی به‌سود دموکراسی آمریکا که جنس و نژاد را در کنار هم با جامعه آشتی داده است گشوده خواهد شد. البته این احتمال با وجود حملات شدیدی که آقای کلینتون به اوباما کرده و متقابلا او خانواده کلینتون را زیر سؤال برده است، بسیار بعید به‌نظر می‌رسد.

جمهوریخواهان در حال حاضر سعی در آن دارند که به‌کمک یاد و خاطره ریگان، به‌نوعی مردم را به اصالت عمل خود معتقد کنند. در میان داوطلبان جمهوریخواه همچنانکه پیش از این هم نوشتیم جان مک‌کین هفتاد و دو ساله که چندان هم سلامت نیست از نوعی مشروعیت برخوردار است اما او نه مانند ریگان شوخ و سخن‌پرداز است و نه مانند او می‌تواند در میدانهای رقابت سیاسی قد برافرازد.
نتایج انتخابات استخراجی «ابرسه‌شنبه» شاید کمی افق را روشنتر کند و بتوان بهتر چهرۀ آنها را که احتمالاً در کنگره‌های حزب خود بختی برای رفتن به کاخ سفید دارند، شناخت و معرفی کرد.